عسل تغذیه ای

عسل تغذیه ای به عسلی گفته می شود که زنبورهای عسل به جای تغذیه با شهد گلها و گیاهان، با آب و شکر تغذیه شده و تولید عسل نمایند.

چرا عسل تغذیه ای تولید می شود؟

در عسل تغذیه ای ، زنبوردار شربت آب و شکر را در اختیار زنبورها قرار داده و آنها را تنها با آب و شکر تغذیه می کند. البته عده ای از زنبورداران نیز به جای آب و شکر از ساخارین، شربت گلوکز، شربت ملاس چغندر و… استفاده می کنند.

دلایل زیادی برای تولید عسل تغذیه ای وجود دارد. عده ای از افراد به علت عدم آگاهی خود، عسل تولید شده توسط  زنبورهای زنبورداری که آب و شکر در اختیار زنبورهای خود قرار داده را، عسل تقلبی می دانند؛ در حالیکه این امر کاملا اشتباه است. عسل تغذیه ای با عسل تقلبی کاملا متفاوت است. باید توجه داشت که زنبورداری ، به عنوان یک صنعت در دنیا معرفی شده و آب و شکر دادن به زنبورها تنها مختص ایران نیست. تغذیه زنبورها با آب و شکر که تغذیه مصنوعی خوانده می شود، در کل دنیا وجود دارد ولی نکته مهم زمان استفاده از تغذیه مصنوعی برای زنبورهاست. که در بیشتر موارد، شرایط آن را تعیین می کند.

از جمله شرایطی که زنبوردار را مجبور به استفاده از تغذیه مصنوعی می کند، تغییر فصول و کاهش گلهاست. به صورت طبیعی در همه فصول به ویژه فصول سرد، تعداد گلها یکسان نیست و کاهش می یابند. در زنبورداری اصولی، زنبوردار در فصل سرما زنبورهای خود را کوچ داده و به مناطقی که گل و گیاه وجود دارد، می برد. کار کوچ و حمل و نقل کندوها هزینه بر بوده و معمولا برای کندوداران مقرون به صرفه نیست.

در فصل هایی چون زمستان و بخصوص ماه اسفند چون عملا گلی در طبیعت وجود ندارد، تغذیه زنبورها با مشکل مواجه می شود. در این زمان است که کندودار برای زنده نگه داشتن زنبورهای خود چاره ای جز تغذیه مصنوعی آنها ندارد. هر چند معمولا عسلی که از تغذیه مصنوعی تولید می شود را به مصرف خود زنبورها می رسانند و وارد بازار نمی کنند. البته عده ای از زنبورداران نیز هستند که تغذیه زمستانی زنبورهای خود را با عسل طبیعی انجام می دهند. اینکار با میزان شهد جمع آوری شده در قبل از زمستان، رابطه مستقیم دارد. در این شرایط ترجیح کندودار این است که زنبورهای خود را به جای آب و شکر، با عسل طبیعی تغذیه کند.

زنبور ملکه نیز توانایی تنظیم میزان شهد گلهای موجود در کندو  با میزان تعداد زنبورها را دارد. به این صورت که هر زمان  زنبور ملکه احساس کند شهد ورودی و موجود در کندو به اندازه کافی نیست، تخم گذاری خود را کاهش داده و در حقیقت جمعیت زنبورهای موجود در کندو را کاهش می دهد تا بتواند میزان زنبورها و شهد موجود در کندو را در تعادل نگه دارد.

زنبورداران در اوایل فصل بهار با شروع تغذیه مصنوعی (آب و شکر) به ملکه القا می کنند که جریان شهد در کندو مناسب است و ملکه هم تخم گذاری خود را افزایش می دهد و زنبوران کارگر هم کار مراقبت از زنبورهای نوزاد را به بهترین شکل ممکن انجام می دهند. در نتیجه این کار، اولین فصل زنبورداری با یک کندوی قوی و پرجمعیت از زنبورها آغاز می شود که می توانند میزان شهد و گرده زیادی از گلها و گیاهان جمع آوری کنند. در این زمان تغذیه مصنوعی زنبورها قطع شده و از شهد گلها استفاده می کنند.

پس به طور کلی می توان گفت هر زمان که زنبوردار احساس کند زنبورها غذای کافی برای مصرف ندارند و احتمال از بین رفتن زنبورها وجود دارد و یا اینکه ملکه تخم گذاری خود را متوقف می کند، ناچار به تغذیه مصنوعی می شوند. در غیر این صورت زنبوردار دچار مشکل شده و با یک کندوی ضعیف و با تعداد کم زنبور باید به استقبال فصل بهار و گلها و گیاهان برود که قطعا محصول عسل کمی را برداشت خواهد کرد.

هرچند در بیشتر موارد عسل تغذیه ای به فروش نمی رسد ولی معمولا در کل فصول سال عده ای از افراد مقداری از عسل تغذیه ای خود را برای فروش عرضه می کنند.

دلایل فروش عسل تغذیه ای توسط زنبور داران:

حجم تولید عسل تغذیه ای از کندوها به مراتب بیشتر از عسل طبیعی است.

بهای تمام شده عسل تغذیه ای نسبت به عسل طبیعی بسیار کمتر است. درنتیجه این عسل با قیمت کمتر دراختیار مشتری قرار می گیرد. و عده ای که به دنبال خرید عسل با قیمت مناسب هستند، می توانند راحتتر خرید کنند.

به طور کلی می توان گفت زنبوردای صنعتی است که وابسته به شرایط آب و هوایی است و چون شرایط طبیعت متغییر است، پس نمی توان زنبورداری را بطور کامل وابسته به طبیعت اداره کرد.

عواملی که زنبوردار و کندوهایش را به چالش می کشد:

شرایط مختلف آب و هوایی موجود در منطقه و تغییرات ناگهانی آن از قبیل وزش باد، گرما و سرمای شدید و یا بارندگی ، جمع آوری شهد را دچار مشکل می کند و زنبوردار را به چالش می کشد.

تشخیص عسل تغذیه ای از عسل طبیعی توسط شخص عادی ناممکن است. چرا که هر دو نوع عسل توسط زنبور تولید شده با این تفاوت که نوع تغذیه زنبورها متفاوت بوده است. تنهاترین و بهترین راه تشخیص آن استفاده از آزمایشگاه تخصصی عسل است. مهمترین مواردی که برای تشخیص عسل تغذیه ای از عسل طبیعی مورد بررسی قرار می گیرد، شامل میزان ساکاروز عسل، پرولین و نسبت فروکتوز به گلوکز آن است.

 آیا عسل تغذیه ای خاصیت هم دارد؟

به دلیل اینکه عسل تغذیه ای نیز توسط زنبور تولید می شود و زنبور هم گاهی از شهد گل استفاده کرده است، پس قطعا نمی توان گفت که عسل تغذیه ای کاملا بدون خاصیت است ؛ هرچند که واضح و روشن است که از لحاظ خاصیت و کیفیت به هیچ عنوان قابل مقایسه با عسل طبیعی نیست. بزرگان طب سنتی مصرف حتی یک درصد از عسل طبیعی را همراه با عسل تغذیه ای مفید می دانند.